Soạn Văn 11

Soạn bài văn lớp 11: Phong Cách Ngôn Ngữ Báo Chí (Tiếp Theo)

Soạn bài Phong Cách Ngôn Ngữ Báo Chí (Tiếp Theo)

Soạn bài phần Đặc trưng của Ngôn ngữ báo chí

Phong cách ngôn ngữ báo chí có ba đặc trưng cơ bản sau đây

Tính thông tin thời sự

Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ thông tin thời sự cập nhật, truyền bá những tin tức nóng hổi trong ngày (hoặc tuần, tháng) trên mọi lĩnh vực hoạt dộng của xã hội: chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, nghệ thuật,…

Ngôn ngữ báo chí không bị hạn chế ở một phạm vi giao tiếp nào, và đó là ngôn ngữ của cuộc sống sôi động trước mắt. Do vậy, ngôn ngữ báo chí có những đặc điểm riêng về từ vựng và ngữ pháp.

– Về từ vựng: Báo chí sử dụng toàn bộ kho từ vựng tiếng Việt, từ những lớp từ ngữ nghiêm túc, trang trọng trong sách vở đến thứ ngôn ngữ hội thoại tự nhiên hằng ngày, không loại trừ một lớp từ ngữ nào miễn là sát đúng và sinh động. Nói chung, báo chí ít dùng ngôn ngữ nghệ thuật mà chủ yếu là văn phong thông tấn (trừ một số ít các bài phóng sự, hoặc truyện ngắn hay thơ đăng trên báo).

Tính thời sự còn thể hiện ở những lớp từ chính trị, quân sự, kinh tế,… được đưa vào báo chí theo từng giai đoạn lịch sử, như: đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang, dường lối chiến tranh nhân dân, đổi mới tư duy, dịch vụ, đầu tư, lợi nhuận, tăng trưởng, chứng khoán, công nghệ thông tin, hội nhấp quốc tế, kinh tế tri thức, cuộc sống số, thi trắc nghiệm,…

–     Về ngữ pháp: Nói chung, ngôn ngữ báo chí tuân thủ những chuẩn mực về ngữ pháp nhưng không cứng nhắc mà sử dụng nhiều biện pháp tu từ ngữ pháp, những cách chuyển nghĩa, điệp ngữ tương phản, rút gọn, tách câu,v.v…

Tóm lại, ngôn ngữ báo chí của ta hiện nay sử dụng khá thuần thục và nhuần nhị tiếng Việt hiện đại của dân tộc, phù hợp với tiến trình đi lên của lịch sử và quá trình đổi mới của đất nước.

Tính ngắn gọn

Văn báo chí là lối văn ngắn gọn, lượng thông tin phải cao. chính vì lượng thông tin cao nên đòi hỏi cách viết của báo chí phải ngắn gọn, rõ ràng, cô đúc. Bài báo phải trả lời được những câu hỏi sau về thông tin đem đến cho người đọc:

–     Sự việc xảy ra vào thời gian nào?

–     Sự việc xảy ra ở địa điểm nào?

–     Sự việc xảy ra nhự thế nào? (khởi điểm, diễn biến, kết thúc).

–      Ý kiến (dư luận) của mọi người ra sao?

(kèm theo những số liệu cụ thể, nhân chứng, vật chứng,…)

Ngắn nhất là những tin ngắn (tin vắn), dài là những bài phóng sự và bình luận. Nhưng trên báo chí hiện nay, những bài xã luận (bình luận) cũng được viết ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, phù hợp với trình độ chung của đa số người đọc. Các bài phóng sự cũng được viết gọn rõ, cụ thể. Xu hướng chung là ngắn gọn – một tiêu chí và phẩm chất của phong cách ngôn ngữ báo chí. Chính vì vậy mà khi viết báo, người ta phải tính cột, dòng, cho đến cả số câu, số chữ.

Tính sinh động, hấp dẫn

Báo chí viết cốt để thu hút người đọc. Vì vậy, không thể khô khan cứng nhắc mà phải sinh động, hấp dẫn. Dĩ nhiên, cái hấp dẫn trước hết và chủ yếu là ở nội dung các bài báo, nhưng phong, cách ngôn ngữ báo chí cũng góp một phần không nhỏ để làm nên tính sinh động và hấp dẫn của nó.

+ Ngay từ cách đặt các đề mục (tít) đã thể hiện sự sinh động và hấp dẫn của ngôn ngữ báo chí. Ví dụ một số đề mục sau:

+ Cần khẩn trương có phương án bảo vệ khu-di tích Hoàng thành Thăng Long. (Báo An ninh thế giới, số 133)

+ 10 cô gái Lam Hạ – hi sinh anh hùng và 37 năm im lặng (Báo An ninh thế giới, số 28)

+ Việt Nam – xa thì lạ mà gần thì thân thuộc làm sao (Báo Văn nghệ, số 41)

+ Những hiệp sĩ chống lại thế giới bè tông (Báo An ninh thế giới, số 25)

+ Mục “Nước Việt Nam nhỏ hay không nhỏ?” của báo Thanh niên và “Vươn ra biển lớn” của báo Tuổi trẻ,…

–     Ngoài ra còn có những tiêu đề phụ, những câu tóm tắt nội dung nổi bật nhất của bài báo (in chữ đậm), những cách trình bày hấp dẫn, kèm theo tranh ảnh minh họa để thu hút người đọc.

–     Ngôn ngữ báo chí cũng rất linh hoạt, sử dụng nhiều biện pháp tu từ: ẩn dụ, hoán dụ, tương phản, chơi chữ,v.v… Tùy thể loại và yêu cầu mà thay đổi cách viết, khi thì dùng tường thuật, khi thì miêu tả, khi thì bàn luận,… tóm lại là rất đa dạng và sinh dộng.

Trên đây là ba đặc trưng cơ bản của phong cách ngôn ngữ báo chí: tính thông tin thời sự; tính ngắn gọn; tính sinh động, hấp dẫn; trong đó tính thông tin thời sự là đặc trưng cơ bản nhất, có ảnh hưởng quyết định đối với những đặc trưng khác.

Close