Soạn Văn 12

Soạn bài văn 12: Nhìn Về Vốn Văn Hóa Dân Tộc – Trần Đình Hượu

Soạn bài Đọc – hiểu văn bản Nhìn Về Vốn Văn Hóa Dân Tộc – Trần Đình Hượu

(Trích Đến hiện đại từ truyền thống)

A/ Soạn bài tác giả Trần Đình Hựu

Trần Đình Hượu (1926 – 1995) quê xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Ông là chuyên gia về các vấn đề văn hóa, tư tưởng Việt Nam. Các công trình chính: Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 19001930 (1988), Đến hiện đại từ truyền thống (1994), Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại (1995), Các bài giảng về tư tưởng phương Đông (2001),… Ông được phong phó giáo sư năm í981 và được tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ.

B/ Soạn bài văn bản trích học

Văn bản được trích từ công trình Đến hiện dại từ truyền thống, phần Về vấn đề tìm đặc sắc văn hóa dân tộc, mục 5, phần II và toàn bộ phần I (Nhan đề do người biên soạn SGK đặt.)

Đọc văn bản

Đây là một văn bản khoa học bàn về một vấn đề thiết thực trong đời sống nhưng lại là một vấn đề trừu tượng, tác giả lại viết theo hướng khái quát – lí luận nên không dễ nắm bắt dược ngay. Vì vậy cần đọc chậm, kĩ nhiều lần văn bản, suy nghĩ để tìm ra các luận điểm chủ yếu của bài viết về vấn đề văn hóa dân tộc, quan điểm của tác giả về những ưu điểm và nhược điểm của văn hóa truyền thống Việt Nam.

Khi đọc, cần chú ý đến hệ thống lập luận của tác giả trong bài viết.

Tìm hiểu văn bàn

Văn bản bàn về “một số mặt của vốn văn hóa truyền thông Việt Nam”. Vì vậy, trước khi đi vào tìm hiểu văn bản, cần hiểu nội dung cua khái niệm văn hóa. Theo Từ điển tiếng Việt, văn hóa là “tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử”.

Văn hóa bao gồm tất cả những gì con người sáng tạo, không có sẵn trong tự nhiên, như văn hóa trồng lúa nước, vãn hóa cồng chiêng, văn hóa chữ viết,… Ngày nay, ta thường nói văn hóa ăn (ẩm thực), văn hóa mặc, văn hóa ứng xử, văn hóa đọc,… Tất cả đều là những giá trị mà con người dã sáng tạo ra qua trường kì lịch sử.

Theo tác giả Trần Đình Hượu, “hình thức đặc trưng hay biểu hiện tập trung, vùng đậm đặc của nền văn hóa lại nằm ở đời sống tinh thần, nhất là ở ý thức hệ, ở văn học, nghệ thuật, biểu hiện lối sống, sự ưa thích, cách suy nghĩ, ở phong tục, tập quán, ở bảng giá trị”. {Đến hiện đại từ truyền thống, NXB Văn hóa, Hà Nội 1996, tr.235).

Quan niệm sống, quan niệm về lí tưởng và cái đẹp chi phối các sáng tạo văn hóa của người Việt Nam được tác giả phân tích trên cơ sỗ những phương diện cụ thể nào của đời sống vật chất và tinh thần?

Những biểu hiện của đặc sắc văn hóa dân tộc Việt Nam:

  • Về quan niệm sống: Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bên kia, nhưng cũng không bám lấy hiện thế, không quá sợ hãi cái chết. Ý thức về cá nhân và sở hữu không phát triển cao. Mong ước thái bình, an cư lạc nghiệp để làm ăn cho no đủ, sông thanh nhàn, thong thả, có đông con nhiều cháu, yên phận thủ thường, không mong gì cao xa, khác thường, hơn người.
  • Quan niệm về lí tưởng: Con người được ưa chuộng là con người hiền lành, tình nghĩa. Không ca tụng trí tuệ mà ca tụng sự khôn khéo, không chuộng trí mà cũng không chuông dũng, dân tộc chống ngoại xâm liên tục nhưng không thượng võ. Trong tâm trí nhân dân thường có Thần và Bụt mà không có Tiên.
  • Quan niệm về cái đẹp: Cái đẹp vừa ý là xinh, là khéo. Không háo hức cái tráng lệ, huy hoàng, không say mê cái huyền ảo, là vĩ. Màu sắc chuộng cái dịu dàng, thanh nhã, ghét sặc sỡ. Quy mô chuộng sự vừa khéo, vừa xinh, phải thoáng. Tất cả đều hướng về cái đẹp dịu dàng, thanh lịch, duyên dáng và có quy mô vừa phải.

Đó là văn hóa của dân nông nghiệp định cư, không có nhu cầu lưu chuyến, trao đổi, không có sự kích thích của đô thị, tê báo của xã hội nông nghiệp là hộ tiểu nông, đơn vị của tổ chức xã hội là làng. Đó còn là “kết quả của ý thức lâu đời về sự nhỏ yếu, về thực tế nhiều khó khăn, nhiều bất trắc” của họ trong cuộc sống.

Và sau hết, còn có sự dung hợp của cái “vốn có” với văn hóa Phật giáo và văn hóa Nho giáo từ bên ngoài du nhập vào nhưng đều để lại dấu ấn sâu sắc trong bản sắc dân tộc.

Tác giả xem đặc điểm nổi bật nhất trong các sáng tạo văn hóa của Việt Nam là gì? Đặc điểm này nói lên thế mạnh nào của văn hóa truyền thống và những nét hạn chế gì của nền vãn hóa này?

Đặc điểm nổi bật nhất trong các sáng tạo văn hóa của Việt Nam đã được tác giả khái quát trong nhận định “tinh thần chung của văn hóa Việt Nam là thiết thực, linh hoạt, dung hòa”, đúng với thực tế cuộc sống của nhân dân ta.

Người Việt Nam chuộng những điều thiết thực hơn là mơ mộng, và khi gặp khó khăn, bất trắc trong cuộc sông thì biết linh họat tìm cách tháo gỡ; trong cuộc sống cộng đồng, trong cách làm ăn, giao tiếp,… thường có sự dung hòa với nhau. Tất cả là để mong tìm dược sự bình ổn, thái bình, an cư lạc nghiệp.

Tinh thần chung của văn hóa Việt Nam có nguồn gốc từ cuộc sống của những người dân nông nghiệp định cư với hệ tiểu nông, với đơn vị làng khép kín. Nền kinh tế ấy, cuộc sống ấy đã tạo ra gương mặt của văn hóa Việt Nam trong quá khứ.

Những đặc sắc văn hóa dân tộc đó có ưu điểm là đã tạo ra một cuộc sống thiết thực, bình ổn, lành mạnh với những vẻ đẹp dịu dàng, thanh lịch, những con người hiền lành, tình nghĩa, sống có văn hóa trên một cái nền nhân bản.

Tuy nhiên, nó cũng bộc lộ nhược điểm là không có khát vọng và sáng tạo lớn trong cuộc sống, không mong gì cao xa, khác thường, hơn người, trí tuệ không được đề cao.

Những nhược điểm này sẽ được khắc phục dần trong thời đại ngày nay, đặc biệt là trong cuộc sống đổi mới của đất nước: khát vọng đã bay cao cùng với sự sáng tạo và trí tuệ của con người ngày nay. (tìm dẫn chứng minh họa.)

Những tôn giáo nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến vãn hóa truyền thống của Việt Nam? Người Việt đã tiếp nhận tư tưởng của các tôn giáo này theo hướng nào để tạo nên bản sắc vãn hóa dân tộc?

Gợi ý:

  • Đó là Phật giáo và Nho giáo. Phật giáo, Nho giáo tuy từ ngoài du nhập vào nhưng đều dể lại dấu ấn sâu sắc trong bản sắc dân tộc.
  • Hướng tiếp nhận là để thích ứng với cái vốn có của dân tộc: Phật giáo không được tiếp nhận khía cạnh trí tuệ, cầu giải thoát, mà Nho giáo cũng không được tiếp nhận ở khía cạnh nghi lễ tủn mủn, giáo điều khắc nghiệt.
  • Đạo giáo hình như không có nhiều ảnh hưởng trong văn hóa nhưng tư- tưởng Lão – Trang thì lại ảnh hưởng nhiều đến lớp trí thức cao cấp, để lại dấu vết khá rõ trong văn học.

sao có thể khẳng định:Con đường hình thành bản sắc dân tộc của vãn hóa không chỉ trông cậy vào sự tạo tác của chính dân tộc đó mà còn trồng cậy vào khả năng chiếm lĩnh, khả năng đồng hóa những giá trị văn hóa bên ngoài”?
Liên hệ với thực tế lịch sử, văn hóa và văn học để làm sảng tỏ luận điểm này.

Câu này các bạn trao đổi trong nhóm học tập để tìm lời giải đáp. Có thể dựa vào câu 3 trên đây như một thực tế văn hóa từ bên ngoài du nhập vào đã dược dân tộc sàng lọc, tinh luyện để thành bản sắc của minh, để làm bài.

Close